Παιδικισμός ή το παραμύθι της άσπρης αρκούδας

Ένα διαχρονικά επίκαιρο δοκίμιο του Κώστα Βάρναλη

Μια φορά κ' έναν καιρό ανέβηκε ένας χωριάτης σ' ένα ψηλό και μακρινό βουνό να συμβουλευτεί κάποιο μάγο, πώς θα μπορέσει να γίνει πλούσιος. Ο μάγος του είπε: άμα γυρίσεις στο σπίτι σου, να πάρεις μια χύτρα με νερό, να τη βάλεις απάνου στη φωτιά και την ώρα που θ'  αρχίσ'  η βράση να ρίξεις μέσα μια φούχτα αλάτι.

Καθώς ο χωριάτης κατέβαινε το βουνό με την πολύτιμη συνταγή, συλλογιζότανε, πως η συνταγή αυτή είτανε πολύ απλή. Κι άρχισε να πονηρεύεται. Στάθηκε λοιπόν μια στιγμή και γυρίζοντας το κεφάλι του προς την κορφή, όπου στεκότανε ο μάγος, τόνε ρώτησε με όλη τη δύναμη της φωνής του :

-Μήπως έχει κι άλλο τίποτα να κάνω;

-Αφού επιμένεις, σου το λέω. Την ώρα που θα ρίχνεις τ' αλάτι, να μη βάλεις στο νου σου την... άσπρη αρκούδα.

Όσο λοιπόν μπόρεσε ο χωριάτης να μη θυμάται την άσπρη αρκούδα κάθε φορά, που έκαμνε και ξανάκαμνε τα μάγια του, άλλο τόσο θα μπορέσει ένας λογικός και μορφωμένος άνθρωπος να ξεχάσει τη λογική του, τις γνώσεις του και την πείρα του και να γίνει μωρό την ώρα που δημιουργεί. Αλλ' ένας από γεννησιμιό του μωρός είναι πολύ εύκολο να μείνει «τοιούτος» σε όλη του τη ζωή.

Με αυτό το παραμύθι και αυτό το ηθικό δίδαγμα, ο Κώστας Βάρναλης ολοκληρώνει το δοκίμιο με τίτλο «Παιδικισμός ή το παραμύθι της άσπρης αρκούδας», το οποίο αποτελεί μέρος των «Αισθητικών-Κριτικών», όπως συγκεντρώθηκαν αργότερα. Σύμφωνα με τον Τάσο Βουρνά δημοσιεύθηκε ως χρονογράφημα στην εφημερίδα «Πρωΐα» τον Ιούνιο του 1941[1, 2]. 

Ακολουθεί το δοκίμιο το οποίο επιβεβαιώνει ακόμη και σήμερα τον ποιητή για την αναγκαιότητα να βρεθεί επιστημονική εξήγηση (βλ. σημ. 1) τουλάχιστον για το θέμα του  «παλιμπαιδισμού», ως νοσηρό αποτέλεσμα του χρόνιου ξεπεσμού μας.  

   

Όταν οι λαοί χάνουν τα νερά τους (σε περιόδους χρόνιου ξεπεσμού ή ξαφνικών ανατροπών) ζητούνε συνήθως τη σωτηρία τους με τη «φυγή» από την πραγματικότητα. Το σύνθημα της φυγής το δίνουνε οι κατώτεροι των περιστάσεων πνευματικοί ηγέτες, που με την λιγοψυχία τους και την ανεπάρκειά τους αυξάνουν τη σύγχυση και τον πανικό του κοινού.

Η «φυγή» αυτή κατευθύνεται ή προς τα «καλά περασμένα» ή προς το «Εγώ» του καθενός. Η πρώτη φυγή είναι ένα είδος Ψυχοσάββατου : ομαδική έξοδο των ζωντανών προς τους τάφους. Οι λογιότατοι, που πιάνουνε το Έθνος από το λαρύγγι και του χώνουνε το κεφάλι μέσα στο παχνί της αττικής διαλέκτου για να γίνει άνθρωπος∙  οι Κάτωνες, που θέλουνε να ξαναχυθεί η ζωή στα καλούπια των απλών ηθών και του πατριαρχικού βίου των προγόνων οι Αρνητάδες (Αποστολάκης [3] κλπ.) που ζητούνε να ξαναγίνουμε παιδιά για να ξαναβρούμε το σωστό μας δρόμο, είναι όλοι αντιπροσωπευτικοί τύποι της...ψυχοσαββατιάτικης «φυγής». Είναι οι κλασικοί τύποι του «κοσμοδιορθωτού» στις εποχές του χρονίου ξεπεσμού.

Η φυγή προς το «Εγώ» είναι φυγή, φυσικά, εγωιστική. Το κάθε άτομο κοιτάει να σωθεί μοναχό του αδιαφορώντας για τους άλλους. Προσπαθεί και κατορθώνει να κλείσει τη ζωή του μέσα στον ελεφάντινο πύργο του, μακριά από κάθε γείτονα, όσο το δυνατό ακινδυνότερα και χωρίς ευθύνες. Ο διανοούμενος, που αφοσιώνεται στην εκστατική θεώρηση των αιωνίων και απολύτων ουσιών∙ ο ποιητής, που σιχαίνεται το ανίερο πλήθος και παραληρεί «αινιγματώδη έπη», όπως λέγει ο Αισχύλος∙ ο υλοζωιστής, που ρίχνεται με τα μούτρα στην άκρατη απόλαυση των αισθησιακών ηδονών, είναι οι κυριότεροι αντιπροσωπευτικοί τύποι της εγωιστικής φυγής.

Το κήρυγμα του «εκπαιδικισμού» (αυτό, που θα μας απασχολήσει εδώ) είναι κυρίως αισθητικό. Αποτείνεται στους συγγραφείς και στους καλλιτέχνες και τους... εξορκίζει να γίνουνε παιδιά για να μπορέσουν έπειτα να «εκπαιδικοποιήσουν» πνευματικά το Έθνος! Η «επιστροφή» στην παιδική ηλικία σημαίνει: «Να γίνετε αγνοί, απλοϊκοί, φρέσκοι σαν τα βρέφη και σαν τα νήπια. Να τα βρίσκετε όλα καινούργια, πρωτόφαντα, πρωτόπλαστα. Να ζείτε τον μέσα σας και τον έξω κόσμο όχι με το μυαλό σας σαν πράγματα, που δέχονται εξήγηση, παρά με τα ένστιχτά σας σαν θαύματα, που είναι μυστήρια, και που τα κρατάτε παντοτινά κάτου από το κατώφλι της συνείδησης. Κι αφού θ' αποκαθαρθείτ΄ εσείς και θα εξαγνισθείτε, τότε θα οδηγήσετε και την ψυχή του Συνόλου με δεμένα τα μάτια κατ' ευθείαν στον παράδεισο του... «Νάνι-νάνι» !

Το σύνθημα αυτό του θεληματικού αγνωστικισμού δεν είναι ντόπιο. Το είχε βγάλει «εις περίπατον» πριν από 170 χρόνια ο Ρουσσώ. Ο Ρουσσώ και οι οπαδοί του θεωρούσανε τον καλλιτέχνη για άνθρωπο, που παραμένει σ' όλη του τη ζωή παιδί∙  που διατηρεί τη φρεσκάδα και τον αυθορμητισμό των πρώτων του εντυπώσεων. Αυτός δεν γίνεται ποτές μπλαζέ και δεν προσαρμόζεται με το περιβάλλον του. Περιφέρει ακατάπαυτα απάνω στον κόσμο τ' αθώα του μάτια και την απλοϊκή του περιέργεια, πάντα θαυμάζοντας και πάντα ξαφνισμένος. Και με το πνεύμα του το μυθομανικό, το εξωλογικό και εξωηθικό δε σκέφτεται, αλλά προφητεύει.

Το περίεργο όμως είναι, πως κανείς μεγάλος δημιουργός δεν παρουσίασε την κλινικήν αυτήν εικόνα. Όλοι τουλάχιστον οι μεγάλοι τα μυαλά τους τα είχανε πεντακόσια από το Σοφοκλή ίσαμε τον Γκαίτε, από τον Τολστόη ίσαμε τον Ίψεν και το δικό μας το Σολωμό, που τον προβάλλουνε τάχα για υπόδειγμα μεγάλου παιδιού. Κανένας απ' αυτούς δεν είχε στη ζωή του και στο έργο του τον παιδιάτικο ενορμητισμό. Όλοι τους δουλεύανε με όλες τους τις γνώσεις και όλη τους την πείρα και όλες τους τις ψυχικές δυνάμεις «με καιρό και με κόπο» για να πετύχουν το «νόημα της τέχνης».

Κανείς φυσιολογικός άνθρωπος δεν μπορεί να πετάξει από μέσα του τις γνώσεις και την πείρα του για να ξαναγίνει παιδί. Υπάρχουν όμως και αρρώστειες, που έναν ώριμο άνθρωπο τον κάνουνε πραγματικά παιδί. Είναι ή αρρώστεια του εκπαιδικισμού» (καθυστερημένη σωματική και διανοητική ανάπτυξη, φυσιολογική ανικανότητα) και η αρρώστεια του «παλιμπαιδισμού», τα ξαναμωράματα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ο Κώστας Βάρναλης σε προλογικό του σημείωμα για τα «Αισθητικά» γράφει:

«Η σειρά των αισθητικών αυτών άρθρων (τα περισσότερα) δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πρωία» επί Διχτατορίας. Φυσικό είταν ό,τι απαγορευότανε να λεχτεί, να λέγεται με τρόπο.

Τα ξανακοίταξα –όσο είτανε μπορετό.

Στον καιρό τους κινήσανε το ενδιαφέρο των ανθρώπων της Τέχνης και του Λόγου. Ελπίζω πως τα θέματα που θίγω, εξακολουθούνε να κινούνε το ενδιαφέρο των σκεπτομένων και τη σκέψη των ενδιαφερομένων. Πάντως σ΄ όλα τα θέματα τούτα ζητιέται εξήγηση επιστημονική (κοινωνιολογική) με μέθοδο επιστημονική (διαλεχτικός υλισμός).»

[2] Η εφημερίδα «Πρωία» (1925-1941*) ιδρύθηκε από τους γιους του Ιωάννη Πεσμαζόγλου, Στέφανο και Τζόνη και στεγαζόταν στην ομώνυμη στοά της Αθήνας. Παρά τις καλές σχέσεις των οικογενειών Μεταξά και Πεσμαζόγλου, η εφημερίδα δυσαρέστησε τον δικτάτορα, καθώς η στάση της εξελίχθηκε, προϊούσης της λογοκρισίας, σε εχθρική προς το καθεστώς. Ο Μεταξάς αντέδρασε, βάζοντας τον Μανιαδάκη να βιαιοπραγεί συχνά κατά των εκδοτών –κυρίως του Στέφανου.

Οι σχέσεις φαίνεται να αποκαταστάθηκαν με την κήρυξη του πολέμου, οπότε ο Στέφανος Πεσμαζόγλου θεώρησε ότι το «ΟΧΙ» πλάσθηκε παράλληλα από το λαό και τον δικτάτορα, αναγνωρίζοντας τον πατριωτισμό του Μεταξά.

Οι συντάκτες της εφημερίδας, μεταξύ αυτών και ο Κώστας Βάρναλης, χαρακτηρίζονταν από αγωνιστικότητα, ήθος και όραμα.
*UPDATE: Ο κ. Ν. Σαραντάκος διορθώνει:  η εφημερίδα «Πρωία» έκλεισε το 1944. Μάλιστα, επισημαίνει πως το κατοχικό της φύλλο είχε πολύ ενδιαφέρουσες συνεργασίες, μεταξύ αυτών και του Κ. Βάρναλη.

[3] Προφανώς ο Βάρναλης αναφέρεται στον Γιάννη Αποστολάκη, ενός εκ των εκδοτών του περιοδικού «Ελληνικά Γράμματα» (1927-1930), το οποίο δημιουργήθηκε ως αντίβαρο προς τις μαρξιστικές απόψεις των περισσότερων λογοτεχνών της εποχής. Ο Γιάννης Αποστολάκης ήταν και γνωστός πολέμιος του Κωστή Παλαμά.

ΠΗΓΕΣ

-Κώστας Βάρναλης, Αισθητικά-Κριτικά-Σολωμικά, Κέδρος, Αθήνα, 1982, σελ. 188-190.

-Κώστας Χατζηπατέρας-Μαρία Φαφαλιού, Μαρτυρίες ΄40-΄41, Κέδρος, Αθήνα, 1988, σελ. 45.

-Τάσος Βουρνάς, Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας, τ. Γ΄, Πατάκης, Αθήνα, 1999, σελ. 209-225.

..

..

Η γυναικεία εκπαίδευση στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος

Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας

και ένα ντοκουμέντο για τη γυναικεία εκπαίδευση στην Ελλάδα,

το οποίο φέρει ημερομηνία: 8 Μαρτίου 1840

Αν και από τα πρώτα χρόνια της σύστασης του Ελληνικού Κράτους εκδηλώθηκαν πρωτοβουλίες για την εκπαίδευση των γυναικών, η δημιουργία σχολείων για κορίτσια καθυστέρησε ιδιαίτερα, ενώ ο ταξικός χαρακτήρας τους ήταν ιδιαίτερα έντονος.

Μέχρι το 1830 είχαν ιδρυθεί σχολεία για κορίτσια σε Αθήνα, Ναύπλιο, Άργος, Ερμούπολη και Αίγινα, με την ευθύνη εταιρειών (Φιλόμουσος),  Δήμων (Ερμούπολη), ιδιωτών (Δανέζη, Φανδρίδης) και ξένων ιεραποστόλων (Κόρκ, Χίλντερ, Χιλ).  Η κατανομή αυτή θεωρείται ότι βοήθησε στην απεξάρτηση της γυναικείας εκπαίδευσης από τα μοναστήρια και τις εκκλησίες, αλλά και στην εξάρτηση από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Με αυτόν τον τρόπο βέβαια κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι σταμάτησε και ο θρησκευτικός προσηλυτισμός, αν κρίνουμε την εξέλιξη των παρθεναγωγείων.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν την εποχή εκείνη, πέρα από τη επιφυλακτικότητα της κοινωνίας απέναντι στη μόρφωση των γυναικών, ήταν η έλλειψη δασκάλων, καταφεύγοντας έτσι στην αλληλοδιδακτική μέθοδο. Αναφέρεται ότι οι πρώτες δασκάλες ήρθαν από την Κρήτη, ενώ το πρώτο ιδιωτικό σχολείο για κορίτσια, της Ελένης Δανέζη, οργανώθηκε σύμφωνα με τα επτανησιακά πρότυπα. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι τα μεγαλύτερα ποσοστά μαθητριών σημειώθηκαν στα νησιά του Αιγαίου.

Άλλωστε, στην Ερμούπολη ιδρύθηκε  και το πρώτο σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης για κορίτσια (1830) σε μια εποχή που οι σπουδές στη βαθμίδα αυτή  θεωρούνταν «ανώτερες». Ακολούθησαν αντίστοιχα σχολεία σε Αθήνα και Ναύπλιο με πρωτοβουλία κυρίως δυτικών ιεραποστόλων.

Έτσι, ενώ η στοιχειώδης εκπαίδευση άρχισε δειλά να παρέχεται στις γυναίκες από την Πολιτεία, η «ανώτερη» εκπαίδευση είχε καθαρά ταξικό χαρακτήρα εφόσον στα σχολεία αυτά φοιτούσαν οι κόρες των «καλών οικογενειών», δηλαδή των πλουσίων, μαθαίνοντας πώς θα γίνουν καλές σύζυγοι, μητέρες και οικοδέσποινες.

Η ανάγκη για δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών άρχισε να αναδεικνύεται από το 1890. Μάλιστα, την ίδια χρονιά εισήχθη και η πρώτη γυναίκα στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστήμιου. Η αλλαγή προς τον 20^ο αιώνα χαρακτηρίσθηκε από τη δράση εκπαιδευτικών γυναικών (Παρρέν, Λασκαρίδου, Λεοντιάς, Κεχαγιά)  αλλά και των Δελμούζου και Γληνού στην κατεύθυνση της μόρφωσης των Ελληνίδων.

Τελικά, για τη θεσμοθέτηση ισότιμης πρόσβασης των γυναικών στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα,  χρειάστηκε ακριβώς ένας αιώνας (1929) αλλά για την κοινωνική αποδοχή του θεσμού ακόμα περισσότερα χρόνια.

Ένα από τα πρώτα ιδιωτικά σχολεία γυναικών στη νεοσύστατη Ελλάδα, ιδρύθηκε από τη Γαλλίδα παιδαγωγό Σαρλότ Βολμεράνζ, η οποία εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο το 1831 έχοντας δουλέψει προηγούμενα στη Ρωσία. Εκεί με την υποστήριξη του Καποδίστρια λειτούργησε ένα ιδιωτικό σχολείο προσφέροντας ταυτόχρονα εκπαίδευση και σε ένα μικρό αριθμό «απόρων κορασίδων».

Μετά την έλευση του Όθωνα μετονόμασε το σχολείο της σε «Βασιλικό» και υποβάλλοντας υπόμνημα σχετικά με την οργάνωσή του, πετυχαίνει τη λειτουργία του με επιχορήγηση υπό μορφή υποτρόφων (μεταξύ αυτών και οι κόρες του Γ. Καραϊσκάκη). Τελικά, το 1836 το σχολείο μεταφέρεται στην Αθήνα και το 1840 η ιδρυτής το εγκαταλείπει για να κλείσει το 1852 προωθώντας τις  μαθήτριες στο Αρσάκειο.

Το ακόλουθο ντοκουμέντο σχετικά με τη λειτουργία του εν λόγω παρθεναγωγείου, όχι μόνο αναδεικνύει την ταξικότητα στη γυναικεία εκπαίδευση εκείνα τα χρόνια, αλλά και τη διαπλοκή γύρω από τις επιχορηγήσεις σε μια εποχή που πολλοί σήμερα μνημονεύουν, θεωρώντας ότι αν συνέχιζε η βαυαρική κατοχή, σήμερα μπορεί να είχαμε …κράτος.

Προς την Αυτόν Μεγαλειότητα τον Βασιλέα

Η επί των Εκκλησιαστικών και της Δ. Εκπαιδεύσεως Γραμματεία της  Επικρατείας

Εν Αθήναις την 8 Μαρτίου 1840

Περί ανωτέρου εκπαιδευτηρίου των κορασιών

Μεγαλειότατε

Λαμβάνω την τιμήν να επισυνάψω ενταύθα αναφοράν της διευθύντριας του σχολείου των κορασιών Κας Βολμεράνζ, εξαιτουμένης την συμπλήρωσιν των θέσεων όσαι έμειναν κενοί εις το κατάστημά της.

Εις την περίστασιν ταύτην χρεωστώ να υπενθυμίσω εις την Υ.Μ. ότι δια τον από 7/19 9βρίου 1835 και υπ' αρ. 24732 Β. Διατάγματος είχον συστηθή εις το κατάστημα της Κας Βολμεράνζ 24 θέσεις υποτρόφων της Κυβερνήσεως, ων αι μεν 16 επί πλήρει συντάξει, αι δε 8 επί ημισεία. Εις την υπόσχεσιν ταύτην της Κυβερνήσεως πεποιηθυία η διευθύντρια, ενοικίασεν οίκον ανάλογον, και διωργάνισε το κατάστημά της, και υπελόγισε τα έξοδά της προς τον αριθμόν τούτον των μαθητριών.

Αλλ' επί του προκατόχου μου γυνή τις του όχλου (πλύστρα το επάγγελμα), της οποίας η θυγάτηρ είχε συγκαταταχθή μετά των υποτρόφων της Κυβερνήσεως, εκίνησε βαρείας κατηγορίας κατά τον καταστήματος. Επιτροπή διορισθείσα παρά της Γραμματείας δια να ερευνήση περί αυτών, τας εύρεν άτοπους συκοφαντίας, και τας παρέστησεν ως τοιαύτας. Άλλη δευτέρα επιτροπή, διορισθείσα δια να ανακάλυψη τι περισσότερον από την πρώτην, ηναγκάσθη να συνομολογήση τα υπ΄ εκάστου ρηθέντα, ως η Γραμματεία δεν ηδυνήθη ν΄ αποφυγή να εκθέση τούτο εις την Υ.Μ. δια της από 9 Οκτωβρ. 1839 και υπ' αρ. 26196, 28049, 28447 αναφοράς της.

Μ' όλον τούτο επί τη προφάσει των κατηγοριών τούτων δεν έγινεν ουδεμία πρότασις περί αντικαταστάσεως διαφόρων κορασιών, των οποίων εκ διαφόρων περιστάσεων είχον μείνει αι θέσεις κεναί, ούτω ενώ η διευθύντρια εκράτη κατάστημα δια εικοσιτέσσαρα κοράσια και κατέβαλλε την δαπάνην όση απαιτείται δια τον αριθμόν τούτον, είχε δεκαεπτά μόνον υποτρόφους, και δια τόσας επληρώνετο.

Ενταύθα χρεωστώ να παρατηρήσω ότι και λόγον δυσαρέσκειας αν είχεν η Κυβέρνησις κατά του καταστήματος τούτου, δίκαιον ήτο ν' αναγγείλη αυτόν εις την διευθύντριαν, να την ειδοποίηση ότι το κατάστημά της έμελλεν ή να διαλυθή παντάπασιν ή να ελαττωθή, ουχί όμως να τη ελαττώση την υποσχεθείσαν πρόσοδον χωρίς να την ειδοποίηση εγκαίρως δια να διάταξη τα των εξόδων της αναλόγως.

Η σύμβασις της Κυβερνήσεως μετά της διευθύντριας είναι υποχρεωτική δι' αμφότερα τα μέρη, δια τούτο θεωρώ ότι δικαίως απαιτεί ή Κα Βολμεράνζ να τη δοθώσιν αι επτά από το κατάστημά της ελλείπουσαι υπότροφοι, και να αποζημιωθή δι' όσον καιρόν αύται έλλειψαν, και η Κα Βολμεράνζ έπαυσε λαμβάνουσα την σύνταξίν των, χωρίς όμως δια τούτο να ελαττώση (επαισθητώς τουλάχιστον) τα έξοδά της, διότι την αυτήν οικίαν, την αυτήν θεραπείαν και τους αυτούς διδασκάλους επλήρωνε πάντοτε. Η κατά τον τρόπον τούτον καθυστερούσα ποσότης εις την διευθύντριαν συμποσούται, από τον Μαΐου μηνός του 1838, μέχρι τέλους Ιανουαρίου έ.έ. εις Δραχμ. 3430.

Αλλ' ενώ αφ' ενός νομίζω αναμφισβήτητον ότι τα περί του σχολείου τούτον χαιρεκάκως διαδοθέντα ήσαν ψεύδη, και θεωρώ ως χρέος απαραίτητον της Κυβερνήσεως να δικαίωση αυτό, αφ' έτερον απέχω πολύ του να θεωρώ την κατάστασιν αυτού ως καλώς έχουσαν, και τον οργανισμόν του ως αναπληρούντα και μέρος καν των κατά τούτο αναγκών της ελληνικής κοινωνίας.

Δημοτικά κορασιών σχολεία υπάρχουν ήδη εις διαφόρους της Ελλάδος πόλεις και η σύστασις αυτών εναπόκειται εις τους δήμους. Αλλά προ πολλού εγένετο επαισθητή η ανάγκη συστάσεως σχολείου ανωτέρου, όπου να δίδεται εις τα κοράσια εντελής αγωγή ελευθέριος, και να διδάσκωνται εις αυτά τα εγκύκλια μαθήματα.

Η ύπαρξις τοιούτου σχολείου είναι εις την Ελλάδα αναγκαιότερα ή εις παν άλλο μέρος, διότι ενταύθα οι διδάσκαλοι είναι σπάνιοι, και επομένως οι γονείς δεν δύνανται να εκπαιδεύσωσι τα κοράσιά των οίκαδε.

Δια τον λόγον τούτον ήτον ανάγκη να συστηθή παιδευτήριον δια εκατόν κοράσια τουλάχιστον, ώστε όλαι αι πρώτισται και οπωσούν ευκατάστατοι οικογένειαι να δύνανται να εμπιστεύωνται τας θυγατέρας των εις αυτό.

Προς τούτο πρέπει το παιδευτήριον να προμηθεύη άνετον την ενδιαίτησιν, καθαράν και επαρκή την τροφήν και την ενδυμασίαν, και αγωγήν αρτίαν καθ' όλα τα μέρη της. Τοιούτο δεν ην το κατάστημα της Κας Βολμεράνζ.

Η Κυβέρνησις παρεχώρησεν εις αυτήν εικοσιτέσσαρα κοράσια δια να εμψύχωση το κατάστημά της, άλλα το κατάστημα όλον περιωρίσθη εις τα εικοσιτέσσαρα ταύτα κοράσια. Ο λόγος δε τούτον ην ότι η διευθύντρια την μεν επιστασίαν περιώρισεν εις εαυτήν και εις θετήν τίνα θυγατέρα της μόνον, την δε διδασκαλίαν εις εαυτήν πάλιν και εις μαθητήν τίνα του Γυμνασίου, όστις εδίδασκε την ελληνικήν εις το κατάστημά της. Τοιαύτα στοιχεία δεν επλήρουν τας εύχάς των γονέων, ουδέ η δίαιτα εις το κατάστημα ήτον τοιαύτη ώστε να ελκύση αυτούς δια να εμπιστευθώσι των θυγατέρων των την ανατροφήν εις αυτό.

Δια τους λόγους τούτους νομίζω εκ των ων ουκ άνευ, πριν ή δοθώσιν άλλαι μαθήτριαι εις την Καν Βολμεράνζ, να προσκληθή αυτή να οργανίση το κατάστημά της εις εντελώς άλλας, μάλλον εκτεταμένας ή εντελεστέρας βάσεις, ή αν δεν δύναται ν' αναλάβη τούτο, να τη δοθή προθεσμία μέχρις ης να διάθεση τα καθ' εαυτήν, και τότε να προσκληθή αντ' αυτής άλλη, ιδίαις Ελβετίς, ήτις να οργανίση εν ανώτερον εκπαιδευτικόν κατάστημα δια τα κοράσια.

Η σήμερον διδομένη σύνταξις δι΄ έκαστον των εκπαιδευομένων κορασιών παρά τη Κα Βολμεράνζ είναι εκ Δρχ. 70 κατά μήνα. Νομίζω ότι η ποσότης αυτή πρέπει ν' αυξηθή εις Δρχ. 80, δια να οργανισθή το κατάστημα κατά το έγκλειστον σχέδιον, ως ο επισυνημμένος  προϋπολογισμός  αποδεικνύει.  

Η Κυβέρνησις πληρώνει σήμερον είκοσι πλήρεις συντάξεις εις το κατάστημα της Κυρίας Βολμεράνζ, διανεμημένος εις εικοσιτέσσαρα κοράσια. Αν θέλη να υποστήριξη δραστηριώτερον το εντελέστερον τούτο κατάστημα, δύναται να αυξήση εις 24. τον αριθμόν των συντάξεων, διανέμων αατάς εις 38. κοράσια εις 4. κλάσεις ως ακολούθως:

Α.-  12. με πλήρη σύνταξιν

Β.-  8 με 3/4

Γ. -  6 με 1/2

Δ.- 12 με 1/4

Το περιπλέον της δαπάνης της Κυβερνήσεως επί ταις μέχρι τούδε, έσται εκ τριακοσίων εξήκοντα Δρχ. μόνον κατά μήνα.

Ετέρα πηγή βεβαίου πορισμού δια το κατάστημα τούτο δύναται να είναι και η Φιλεκπαιδευτική Εταιρία, ήτις εις την περίστασιν συστάσεως ανωτέρου εκπαιδευτηρίου, δεν θέλει έχει ανάγκην να διατηρή το τοσούτον δαπανηρόν της σχολείον, το οποίον και εις τον σκοπόν της ξένον φαίνεται, και ούτε έφθασε, ούτε δύναται να φθάσει εις την απαιτουμένην εντέλειαν.

Θέλει δε περιορισθή και αυτή πέμπουσα αριθμόν τίνα υποτρόφων εις το δημόσιον παιδευτήριον. Κατά τον τρόπον τούτον το κατάστημα έχον περί τας πεντήκοντα υποτρόφους της Κυβερνήσεως και της Εταιρίας, δύναται να οργανισθή με τρόπον ώστε να εμπιστεύωνται εις αυτό αι πρώτισται ελληνικοί οικογένειαι των θυγατέρων των την ανατροφήν.

Υποσημειούμαι, με βαθύτατον σέβας της Υ. Μεγαλειότητας!

Ταπεινότατος και ευπειθέστατος πιστός υπήκοος και υπηρέτης

Ο επί των Εκκλησιαστικών κ.τ.λ. Γραμματείας

         Α. Ρ. Ραγκαβής                                                                                              Ν. Γ. Θεοχάρης

Σημείωση

Ο Αλέξανδρος Ραγκαβής την περίοδο 1831-1841 υπηρέτησε ως Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας, επεξεργαζόμενος σχέδιο για την οργάνωση της Μέσης Εκπαίδευσης και του Πανεπιστημίου, ενώ ο  Νικόλαος Θεοχάρης ήταν υπουργός επί των Εσωτερικών, των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως. Ο ίδιος διατελέσει υπουργός σε πέντε κυβερνήσεις από το 1834 έως το 1862 και καταγόταν  από την Καστοριά.

Πηγές

-Ζιώγου-Καραστεργίου Σ. (1986) Η μέση εκπαίδευση των κοριτσιών στην Ελλάδα (1830-1893), Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα.

-Βουρνάς, Τ. (1999) Ιστορίας της Νεώτερης Ελλάδας, τ. Α΄, Πατάκης, Αθήνα.

-Σχολείο Θηλέων της Σαρλότ Βολμεράνζ (Charlotte Volmerange) στο Ναύπλιο, Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού. 

-Δημόσιο Αλληλοδιδακτικό Σχολείο Άργους (1828-1832),   Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού 

-Ίδρυμα Γληνού 

Λι Πο: Ο ποιητής του έρωτα και του οίνου

Στη Βανγκ Λουν

του Λι Πο

μτφρ: Α. Αγγελάκης

Είχα ανεβεί πια στο καράβι

κι όλη μου η έγνοια ήταν να φύγω

όταν ακούστηκε απ' την όχθη το τραγούδι σου

- απρόσμενα - που τραγουδούσες χτυπώντας ρυθμικά

το ποδαράκι σου.

Χίλια πόδια είναι βαθιά η Λίμνη του Λουλουδιού

της Αχλαδιάς

αλλά τόσο βαθιά δεν είναι, όσο η αγάπη

μέσα στο αντίο σου.

Ο Κινέζος ποιητής Λι Πο, γνωστός και ως Λι Μπάι, Λι Πάι και Λι Μπο, γεννήθηκε το 701. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πρόγονοί του είχαν εξοριστεί στις αρχές του 7^ου  αιώνα, πιθανόν λόγω κάποιου εγκλήματος, στην απομακρυσμένη περιοχή της βορειοδυτικής Κίνας, τη σημερινή Ξιν Γιάνγκ όπου κατοικούσαν Ουιγούροι σε καθεστώς αυτόνομης περιφέρειας. Ο λαός αυτός είναι τουρκογενής και παραμένει μέχρι σήμερα στην ίδια περιοχή.

Ο πατέρας του ήταν μικροεπιχειρηματίας και η μητέρα του έπλενε ρούχα συμπληρώνοντας το οικογενειακό εισόδημα. Όταν ο Λι Πο έγινε πέντε ετών ο πατέρας του υπέβαλε αίτηση για την άρση του εκτοπισμού η οποία έγινε δεκτή από τις αρχές. Έτσι μετακόμισαν στην επαρχία Σετσουάν που θεωρείτο περισσότερο πολιτισμένη από τα χρόνια εκείνα. Κατά τη διάρκεια της παραμονής των προγόνων του στη βορειοδυτική Κίνα, η οικογένεια αναμίχθηκε με ντόπιους κι έτσι εξηγούνται τα φαινοτυπικά χαρακτηριστικά του ποιητή. Σύμφωνα με περιγραφές ήταν ψηλότερος από το μέσο Κινέζο, με ευρύ στόμα και διογκωμένα μάτια.

Πολύ νωρίς επικεντρώθηκε στη μελέτη λογοτεχνικών και θρησκευτικών κειμένων αναζητώντας τον εσωτερικό κόσμο, αντίθετα από την κομφουκιανή εκπαίδευση της εποχής με την οποία ωστόσο, θεωρείται βέβαιο ότι ήταν αρκετά εξοικειωμένος. Έτσι, αφοσιώθηκε στον Ταοϊσμό που τον προσέλκυσε έναντι του Κομφουκισμού, λόγω του ρομαντικού μυστικισμού. Μελετώντας σε βάθος τη θρησκεία αυτή, σε σχετικά πολύ μικρό χρονικό διάστημα ο Ταοϊστής Κάο Τιεν Σιχ του απένειμε και δίπλωμα. Εν τω μεταξύ είχε ξεκινήσει να γράφει ποίηση. Μάλιστα, από το 720 ο κυβερνήτης της επαρχίας είχε προβλέψει ότι ο νεαρός Ταοϊστής θα γινόταν ένας σπουδαίος ποιητής ενώ θεωρώντας τον ιδιοφυΐα τού πρότεινε να παραμείνει κοντά του ως κρατικός υπάλληλος, πράγμα το οποίο ο ανήσυχος Λι Πο δεν δέχθηκε.  

Μετά από μια ταραγμένη εφηβεία, περίοδο κατά την οποία ασχολήθηκε και με την πολεμική τέχνη, άρχισε να στρέφεται στο στοχασμό με αποτέλεσμα στα 20 χρόνια του να εγκατασταθεί στα βουνά βόρεια της Σετσουάν ζώντας ως ερημίτης μαζί με έναν συμμαθητή του από τη σχολή Ταό και  κατοικίδια πουλιά. Από τότε ο Λι Πο άρχισε να αποκτά φήμη για τη σοφία και το ποιητικό του ταλέντο.

Μετά από τέσσερα χρόνια απομόνωσης, αισθανόμενος πλέον συναισθηματικά και πνευματικά ώριμος αποφάσισε να διευρύνει τους ορίζοντές του, και να γνωρίσει τον κόσμο έξω από τα όρια της  Σετσουάν. Ταξιδεύοντας βόρεια, πέρασε τον ποταμό Γιάνγκτσε και φτάνοντας στην επαρχία Χουμπέι εγκαταστάθηκε κοντά στη λίμνη Τάνγκ-τινγκ. Εκεί γνωρίστηκε με την Χσου Χσιν Σιχ, εγγονή του πρώην έπαρχου και παντρεύτηκαν το 727. Αν και απέκτησαν μαζί δέκα παιδιά το σαράκι της περιπλάνησης εξακολουθούσε να τρώει τον Λι Πο. Έτσι, εξακολουθούσε να ταξιδεύει στη χώρα, πότε μαζί και πότε χώρια από τη γυναίκα του, επισκεπτόμενος άλλους ποιητές και διανοούμενους. Ορισμένοι μελετητές αναφέρουν ότι κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του σύναψε ακόμη δύο γάμους. Όπως και να ΄χει, με τα ταξίδια του όχι μόνο αυξανόταν το ποιητικό έργο του Λι Πο, αλλά και η φήμη του που έφθανε σιγά σιγά σε επίπεδο θρύλου. 

Ωστόσο, ένα περιστατικό τον έκανε να αναρριχηθεί και ταξικά, αποκτώντας την εύνοια των κυβερνώντων. Το 735 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην επαρχία Σανσί ήρθε αντιμέτωπος με εχθροπραξίες στην περιοχή Αν Σι. Τότε έσωσε τη ζωή του στρατιωτικού Κούο Τζούι που αργότερα όταν έγινε ένας από τους κορυφαίους στρατηγούς των Τανγκ του ανταπέδωσε το καλό, ανάλογα.

Πέντε χρόνια αργότερα, 740, ο Λι Πο πέρασε μια περίοδο συντροφιά με πέντε ακόμη λογοτέχνες.  Οι «Έξι τεμπέληδες στο ποταμάκι των μπαμπού», όπως έγιναν γνωστοί, αποτελούσαν μια άτυπη ομάδα αφιερωμένη στην ποίηση και στο κρασί. Έμειναν μαζί στη βορειοανατολική επαρχία Σαντόγκ, επί έναν περίπου χρόνο και απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο πέρασαν μέρες «ποίησης μετά οινοποσίας».

Το 742, επισκεπτόμενος την πρωτεύουσα Τσανγκ έγινε θερμά δεκτός τόσο ο ίδιος όσο και η ποίηση και οι γνώσεις του από την αυτοκρατορική αυλή. Το γεγονός ενόχλησε κάποιους οι οποίοι φρόντισαν να «αποδείξουν» ότι ένα ποίημά του αποτελούσε μια κακόβουλη σάτιρα κατά του καθεστώτος. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι η αιτία της απομάκρυνσής του από το παλάτι ήταν ότι ο Λι Πο τριγυρνούσε μεθυσμένος δημιουργώντας επεισόδια, όπως το να απαιτεί από τον υπασπιστή του αυτοκράτορα να του βγάλει τις λασπωμένες μπότες μπροστά από το θρόνο στον οποίο τύχαινε εκείνη τη στιγμή να κάθεται ο … ίδιος ο αυτοκράτορας!  

Έτσι, ο Λι Πο ξεκίνησε πάλι τις περιπλανήσεις στα βουνά και στις πόλεις της Κίνας. Περιπλανήσεις που κράτησαν μια δεκαετία και διακόπηκαν απότομα όταν ενεπλάκη σε μια εξέγερση. Τότε δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο, ωστόσο η ποινή του μετατράπηκε σε εξορία στα νοτιοδυτικά της αυτοκρατορίας μετά την παρέμβαση του Στρατηγού Κούο Τζούι που δεν ξέχασε ποτέ ότι τον γλίτωσε από το θάνατο και πρότεινε την ανταλλαγή της θέσης του με τη ζωή του ποιητή. Η ανάμειξη του Λι Πο στις εξεγέρσεις του 756 αφορούσαν στο ρόλο του Συμβούλου που το έδωσε ένας εκ των αντιπάλων του Αυτοκράτορα.

Κατά τη διαδρομή προς τη σημερινή Γιουνάν, την πλέον απομακρυσμένη νοτιοδυτική περιοχή της αυτοκρατορίας, ο Λι Πο  δεν έδειξε να βιάζεται. Αντίθετα μάλιστα σταματούσε για κοινωνικές επισκέψεις, για να γράψει αλλά και περιγράψει όσα έβλεπε αφήνοντας σημαντικά ιστορικά στοιχεία στις επόμενες γενιές.  Όταν κόντευε πια να φτάσει στον τόπο εξορίας έλαβε το μήνυμα της αυτοκρατορικής χάρης και αμέσως ξεκίνησε το ταξίδι της επιστροφής περνώντας και από άλλες περιοχές όπου απόλαυσε στο μέγιστο, φαγητό και κρασί  με  καλή παρέα, ενώ δεν σταμάτησε να γράφει ποίηση.  

Από τότε και μέχρι το 762 περιορίστηκε σε μικρά ταξίδια. Τότε, 762, ο φίλος του Λι Λι Γιανγκμπί διορίστηκε δικαστής σε Επαρχία και ο Λι Πο τον ακολούθησε αλλά σύντομα πέθανε. Έτσι, δεν πρόλαβε να πληροφορηθεί ότι ο αυτοκράτορας είχε αλλάξει και ο ίδιος είχε διοριστεί Γραμματέας του νέου.  

Για το θάνατό του πλέχτηκαν θρύλοι. Σύμφωνα με τον πιο διαδομένο ο Λι Πο πνίγηκε πέφτοντας από τη βάρκα του, σε μια προσπάθεια  ν΄  αγκαλιάσει την αντανάκλαση του φεγγαριού στον ποταμό Γιανγκτσέ (μακρύ ποτάμι).  Ωστόσο, η πραγματική αιτία φαίνεται να ήταν ο σκληρός και περιπετειώδης τρόπος ζωής του. Όμως, ο μύθος αποτελεί μέχρι σήμερα μέρος της κινεζικής παράδοσης.

Παρ΄ όλο που η  ποίηση του Λι Πο είναι εμφανώς επηρεασμένη από τον ταοϊστικό μυστικισμό, δεν μπορεί να κρύψει την αγάπη του για το κρασί, τον έρωτα και τις χαρές της ζωής ενώ παραμένει ένας περιπλανώμενος στα μονοπάτια της εμπειρίας και της φιλίας. Με τους στίχους που απευθύνει τόσο στον στενό φίλο του και σπουδαίο ποιητή Ντου Φου όσο και σε άλλους, ακόμη και διαφορετικού φιλοσοφικού ρεύματος, αντανακλάται η τάση του Λι Πο να ζήσει τα πάντα κοντά στη φύση και τους ανθρώπους.  

Οι δυτικοί μελετητές αν και εκτιμούν ότι η ποίησή του δεν έχει να παρουσιάσει κάτι καινοτόμο παραδέχονται  τη στιχουργική δεξιοτεχνία του πράγμα που σε συνδυασμό με την άποψη ότι «φώτισε τα παλιά» τον καθιστά ως έναν από τους σπουδαιότερους ποιητές της χρυσής κινεζικής εποχής. Επιπλέον, η ποίηση του Λι Πο φαίνεται να επηρέασε όχι μόνο τον ίδιο τον Μάο Τσε Τουνγκ αλλά και ολόκληρη την αμερικανική νεωτεριστική ποίηση του 20^ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του σε μια αχανή χώρα, με τους απλούς στίχους του χάρισε στις επόμενες γενιές τη γεύση του πολιτισμού της εποχής του. Μέσα από τις συνταγές της ψυχής του που συνοδεύονταν πάντα από ένα ποτήρι καλό κρασί, αναδείχθηκε όχι σε έναν απλό εγκωμιαστή του οίνου, αλλά και στον πολιούχο του.

Με τον ίδιο όμως απλό τρόπο εγκωμίασε και τον έρωτα. Ένα ταξίδι είναι κι αυτός, πάνω σε ένα καράβι με το φεγγάρι απατηλό οδηγό. Εκείνο το ίδιο φεγγάρι που εξαπάτησε τον Λι Πο αντανακλώντας το φως του επάνω στο «Μακρύ Ποτάμι».

You ask why I make my home in the mountain forest,

and I smile, and am silent,

and even my soul remains quiet:

it lives in the other world

which no one owns.

The peach trees blossom,

The water flows.

Πηγές

-Dictionary of World Biography, Vol. II “The Middle Ages”, Salem Press Inc, 1998.

-Ανδρέας Αγγελάκης, Κινεζική και Ιαπωνική Ποίηση, Καστανιώτης, 1983.

-Li Po, Humanistic Texts 

-Tang poetry, Wikipedia  

-Li Bai, Wikipedia 

-Ξιν Γιάνγκ, όπως Θιβέτ, της Κορίνας Βασιλοπούλου, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 12 Ιουλίου 2009

- Το ποίημα στην αγγλική και η τελευταία εικόνα από εδώ 

Περί αλλαγής των φώτων

Μια παράξενη συνήθεια στην Αγγλία ήταν να κατραμώνουν τους λαθρέμπορους. Τους κρεμούσαν στις ακτές της θάλασσας, τους άλειβαν με πίσσα και τους άφηναν εκεί να αιωρούνται βδομάδες, μήνες και χρόνια, καμιά φορά. Έβαζαν δε τις κρεμάλες σε απόσταση πάνω στους βράχους της παραλίας.

Αυτή η απάνθρωπη συνήθεια κράτησε ως τα τελευταία, σχεδόν, χρόνια. Στα 1822, έβλεπε κανείς στον πύργο του Δούβρου τρεις τέτοιους κρεμασμένους. Η Αγγλία έκανε τα ίδια με τους κλέφτες, τους εμπρηστές και τους δολοφόνους. Ο Τζων Πέιντερ, που έβαλε φωτιά στα ναυτομάγαζα του Πόρτσμουθ, κρεμάστηκε και κατραμώθηκε στα 1776. Ο αβάς Κόγερ τον ξαναείδε στα 1777. Ο Πέιντερ ήταν αλυσοδεμένος και κρεμασμένος πάνω από τα ερείπια που είχε προξενήσει ο ίδιος, τον φρεσκοπίσσωναν δε από καιρό σε καιρό, για να διατηρείται. Τέλος, τον αντικατέστησαν ύστερα από τέσσερα χρόνια.

Με τον ίδιο τρόπο οι Βυζαντινοί τιμωρούσαν πολλούς εγκληματίες, που έκαναν, έτσι, χρέη φαναριών!... Τους έβαζαν, δηλαδή, φωτιά στα πόδια και τους άφηναν να καίγονται σαν λαμπάδες. Και φαίνεται πως οι δολοφόνοι ήταν πολλοί την εποχή εκείνη, αφού για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα φώτιζαν τον Κεράτιο κόλπο. Αργότερα, όμως, τους αντικατέστησαν με αληθινούς πυρσούς. Αυτοί, ωστόσο, που ήθελαν να καίγονται οι εγκληματίες, έλεγαν δυσαρεστημένοι: «Μας άλλαξαν τα φώτα».[1]

Η  αλήθεια είναι, βέβαια, ότι ο Σκωτσέζος γνωστός ως «Τζων ο Ζωγράφος» (James Aitken ή John Aitkin) θεωρείται ο πρώτος σύγχρονος «τρομοκράτης», μια και το Δεκέμβρη του 1776 πυρπόλησε τα βασιλικά βρετανικά ναυπηγεία, διαμαρτυρόμενος για την εξαθλίωση των Βρετανών αλλά κυρίως για να ενισχύσει τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Αμερικανών. Εκτελέστηκε παρουσία 20.000 πολιτών στις 10 Μαρτίου 1777, στην υψηλότερη αγχόνη που έχει στηθεί ποτέ.[2]

Πηγές

[1] Νατσούλης, Τ., (χ.χ.) Λέξεις και Φράσεις Παροιμιώδεις, Δ΄Έκδοση, Σμυρνιωτάκης, Αθήνα, σ. 324.

[2]Wikipedia, John the Painter 

Καλή Χρονιά

Γ. Ιακωβίδης. Ρόδια. 

K΄ η πέτρα όπου καθήσαν κάτου απ' τις ελιές το απομεσήμερο αντικρύ στη θάλασσα

αύριο θα γίνει ασβέστης στο καμίνι

μεθαύριο θ΄ ασβεστώσουμε τα σπίτια μας και το πεζούλι της Aγιά-Σωτήρας

αντιμεθαύριο θα φυτέψουμε το σπόρο εκεί που αποκοιμήθηκαν

κ΄  ένα μπουμπούκι της ροδιάς θα σκάσει πρώτο γέλιο του μωρού  στον κόρφο της λιακάδας.

K΄ ύστερα πια θα κάτσουμε στην πέτρα να διαβάσουμε όλη την καρδιά τους

σα να διαβάζουμε πρώτη φορά την ιστορία του κόσμου.

Γιάννης Ρίτσος, Ρωμιοσύνη (V)

Ένα παραμύθι για μεγάλα παιδιά

Το εικονογραφημένο έμμετρο παραμύθι με τον Αϊ Βασίλη, περιλαμβάνεται στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη παιδικών βιβλίων  The Rosseta Project. Φαίνεται να δημιουργήθηκε το 1887 από την  Margarite Rice, ενώ στην ίδια ιστοσελίδα διατίθεται και στην ελληνική γλώσσα.

Εδώ η παρέμβαση διαφέρει. Από το βιβλίο διατηρήθηκε η εικονογράφηση και τη θέση των κειμένων έλαβαν στίχοι 12  Ελλήνων ποιητών, με αποτέλεσμα ένα παραμύθι για μεγάλα παιδιά.

Μerry crisis

and a happy new fear

e-book (scribd)

e-book (wordpress)

Στεφάνι 2013

Πώς να φτιάξετε το οικογενειακό πρωτοχρονιάτικο στεφάνι 2013, με τρόπο οικονομικό και οικολογικό.

Οδηγίες κατασκευής 

Από τη στοίβα των αχρήστων προς καύση κατά τις κρύες μέρες, που έχετε ήδη δημιουργήσει, διαλέγετε το καλύτερο στεφάνι από αυτά των παρελθόντων ετών.

Καθαρίζετε,  τινάζοντας και περνώντας με νωπό πανί. Αποφύγετε τα μαντήλια δακρύων, δεν περνάνε πια. Σε περίπτωση που σας έχουν κόψει το νερό, χρησιμοποιείστε μαλακό χαρτί. Μην χρησιμοποιήσετε εφημερίδες με συνεντεύξεις εταίρων και υπουργών (δημιουργούν «ψαλίδα» στις πευκοβελόνες).

Στη συνέχεια κόψτε προσεκτικά, χρησιμοποιώντας κατάλληλο ψαλίδι, τμήματα των λογαριασμών που εκκρεμούν (πρώην ΔΕΚΟ, Εφορία, ενοίκια, δάνεια, κλπ), την κάρτα ανεργίας σας, τη φωτογραφία από την τελευταία φορά που βάλατε πετρέλαιο θέρμανσης, κουπόνια από τα φάρμακα που κάποτε μπορούσατε να αγοράζετε και άλλα έγγραφα ή κάρτες που, όλα μαζί, γέμισαν τα συρτάρια σας τη χρονιά που μας πέρασε.  

Ταιριάξετε -διακριτικά- τα αποκόμματα με τα υπάρχοντα στολίδια, προσέχοντας να αφήνετε χώρο μεταξύ τους γιατί όλο και κάτι θα προκύψει μέχρι τις 23:59 της 31^ης Δεκεμβρίου 2012. Για τη σταθεροποίησή τους χρησιμοποιήστε το σάλιο σας, το οποίο έτσι κι αλλιώς έχει γίνει κολλώδες.

Για να κάνετε το στεφάνι πιο εντυπωσιακό και επίκαιρο, κρεμάστε το τελευταίο σας ευρώ, μια δραχμούλα που ενδεχομένως έχετε κρατήσει ως ανάμνηση, αλλά και διάφορα «αγαπημένα» εμβλήματα όπως εκείνα του ΝΑΤΟ, του ναζισμού, κ.ά., κατά περίπτωση (γενιά, ενδιαφέροντα και εμπειρίες). Μην ξεχάσετε την πολυαγαπημένη μας Τράπεζα της Ελλάδος, για καθαρά ιστορικούς λόγους.

Τέλος, στολίστε την κορδέλα με αστέρια ώστε να σχηματίζουν το έμβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης τοποθετώντας στο κέντρο τον πλανήτη μας, όπως αποτυπώνεται στο σήμα του «σωτήρα» αυτού (ΔΝΤ). Δεν χρειάζεται να γράψετε το έτος. Αν συνεχίσουμε απλώς να τους κοιτάζουμε, όλα τα έτη θα είναι ίδια από εδώ και πέρα.*

Προστασία περιβάλλοντος-Εξοικονόμηση πόρων 

Μαζέψτε προσεκτικά όσο χαρτί έχει περισσέψει και τοποθετείστε το εκ νέου στη στοίβα προς καύση. Τα πλαστικά μέρη τοποθετείστε τα ξεχωριστά και διατηρήστε τα σε χώρο δροσερό, σκοτεινό και καθαρό. Αργότερα μπορεί να τα χρειαστείτε για να καθαρίσετε πατάτες.  

Προφυλάξεις

Το στεφάνι προτείνεται για εσωτερικούς χώρους, ώστε να αποφεύγονται τα εγκεφαλικά και άλλα επεισόδια εκ μέρους των περαστικών.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ   

*Αν έχετε διαφορετική διάθεση, φυλάξτε το στεφάνι. Θα φανεί χρήσιμο για μελλοντικές πανηγυρικές τελετές.

Για το μεγαλύτερο ορνιθοτροφείο...

Afternoon Chickens, Delilah Smith 

Ο καπνός μες στα μάτια

η λάμπα στον καθρέφτη

η αφή υγρασίας στα δάχτυλα

απ΄ τ΄ αδιάβροχο του μεταμφιεσμένου

όταν τη νύχτα σφύριζε ο άνεμος

στη θολωτή σήραγγα

όπου οι τυφλοί πουλούσαν

λαχεία σουγιάδες κομπολόγια

και μέσα σε μεγάλα χαρτονένια κιβώτια

μετέφεραν τους σκοτωμένους απεργούς

ώσπου να βγούμε απ΄ τ΄ άλλο μέρος

με τα μαλλιά μας όλο πούπουλα

από την ανεξήγητη εκείνη ανατίναξη

του μεγαλύτερου ορνιθοτροφείου.

Αθήνα 26.IV.76

Γιάννης Ρίτσος, Το Ρόπτρο: 32 ποιήματα από την ανέκδοτη ομώνυμη συλλογή, εκδ. Εγνατία: Τραμ/Λογοτεχνία, Θεσσαλονίκη, 1977.

Οι γερόντισσες και η θάλασσα

Στη μνήμη του Γιάννη Ρίτσου που «έφυγε» πριν 22 χρόνια, αφήνοντας την ποίησή του παρακαταθήκη για το μέλλον. Τα λόγια της Γκρίζαινας, ένα κομμάτι απ΄ αυτήν.

Το Χορικό με τίτλο «Οι Γερόντισσες και η θάλασσα» γράφηκε από τον Γιάννη Ρίτσο το Σεπτέμβριο του 1958, στη Σάμο. Αφιερωμένο στην ιερή μνήμη της μητέρα του, Ελευθερίας Ελευθερίου Ρίτσου, μας μεταφέρει στη ζωή των φτωχών γυναικών της εποχής και πριν από αυτήν. Επτά γερόντισσες χωρίς ονόματα (η Πρώτη, η Δεύτερη, κ.ο.κ) αναπολούν τη ζωή τους κοιτάζοντας το  ελληνικό φθινοπωρινό λιόγερμα, καθισμένες σ΄ ένα παλιό νησιώτικο λιμάνι.

Στο τέλος, χαιρετώντας τα παιδιά που φεύγουν για τη θάλασσα κάνει την εμφάνισή της, η όγδοη γυναίκα, η Γκρίζαινα η καπετάνισσα, και το έργο κλείνει με τον ακόλουθο διάλογο.

ΓΚΡΙΖΑ1ΝΑ : Ώρα καλή σας, γερόντισσες -τι τα πολεμάτε στο ξάγναντο;

τ΄ άστρα μετράτε και τα καράβια που διαβαίνουνε;

με το φεγγάρι στήσατε ψιλή κουβέντα, αλαφροΐσκιωτες ;

ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ: Ούδ΄ άστρα, ουδέ καράβια -εκείνα βούλιαξαν,

ουδέ με το φεγγάρι -εκείνο θάμπωσε,

μόνε τον κόσμο χαιρετάμε κι  αποχαιρετάμε, καπετάνισσα.

ΓΚΡΙΖΑΙΝΑ : -Όι, δα, δεν ήρθε ακόμα η ώρα μας -πολλά να κάνουμε έχουμε,

χίλια τέκνα γεννήσαμε, τα δώκαμε,

χίλια καράβια, τ΄ αρμενίσαμε,

χίλιες θάλασσες στη στεριά κουβαλήσαμε,

χίλιες εκκλησιές χτίσαμε,

χίλιες χιλιάδες καμπάνες κρεμάσαμε,

χίλιες χιλιάδες καρβέλια μοιράσαμε,

το λάδι της φάλαινας μισοτιμής το δώκαμε,

το δάκρυο ακέριο το κρατήσαμε,

και την ξυλοπελεκητή του καραβιού γοργόνα μόνες μας την πελεκήσαμε,

και το καράβι, ως γέρασε, τούτη σαν το σταυρό την κουβαλήσαμε,

μες στο περβόλι, ανάμεσα στα δέντρα, την εβάλαμε,

κ΄ είναι καράβια και τα δέντρα και μας αρμενίζουνε,

κ΄ είναι η γοργόνα κόνισμα, σκίζει τον άνεμο,

την προσευκή μας λέμε της, κι αυτή ακουρμάζεται,

καταμεσίς στη στράτα σαστισμένες δε στεκούμαστε,

σε κανένανε μπόδιο δε μπαίνουμε

πάρεξ σε κείνον που το δρόμο φράζει μας,

καλό ταξίδι τα γεράματα μας κάναμε,

ακόμα γάλα στα βυζιά μας έχουμε,

φλουριά στους κόμπους της μαυρομαντήλας μας κλείνουμε,

πολλά ΄χουμε να πούμε και πολλά να ορμηνέψουμε

οι γριές, ελόγου μας, οι καπετάνισσες,

κι απαιτούμε το σέβας των νέων καπετάνιων -

και με τα δυο χρυσά μας δόντια που μας απομείνανε

έχουμε ακόμα να μασήσουμε και να μιλήσουμε ώσπου κι αυτά να λειώσουν μες στο στόμα μας.

ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ: Έχουμε ακόμα να μιλήσουμε και να μασήσουμε

και να δαγκώσουμε το στερνό βόλι που κρατήσαμε για την καρδιά του χάροντα. Γεια σας, παιδιά μας. Καλοτάξιδοι.

Κείμενο και Εικόνα από το: Γιάννης Ρίτσος, Οι γερόντισσες και η θάλασσα, Κέδρος, Αθήνα, 1974.

Σκουλήκι ο Κατακτητής

Στη μνήμη του Έντγκαρ Άλαν Πόε

(19 Ιανουαρίου 1809 - 7 Οκτωβρίου 1849)

Για τη μνήμη των ραγιάδων

Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας

Ουλαλούμ και άλλα ποιήματα 

  Ηλέκτρα, 2009

 Pawel Kuczynski 

Για δες πρεμιέρα, γεγονός σπουδαίο στην ερημιά των ημερών μας! Συρρέουν οι άγγελοι: περούκες, χρυσαφικά, επίσημα ενδύματα... Συρρέουν δακρύβρεκτοι και κάθονται να παρακολουθήσουν κάποια παράσταση προσδοκιών και φόβων, καθώς η ορχήστρα ασθμαίνει τη μουσική των ουρανίων σφαιρών.

Μίμοι-υπερούσιαι θεοί μασκαρεμένο-γκρινιάζουν, μουρμουρίζουν λόγια ακατάληπτα, πετάνε ακατάσχετα... Ανδρείκελα είναι∙ σπαστικά υπακούουν στις εντολές κάποιων πλασμάτων άμορφων, τεράστιων, που σέρνουν πότε αποδώ, πότε αποκεί τα σκηνικά, χτυπώντας τις αθέατες γιγάντιες φτερούγες τους -ουαί!- τρομαχτικά.

Θα μείνει αξέχαστο -ασφαλώς- το πλούσιο ετούτο δράμα, το κλασικό του Φάντασμα να τρέχει να ξεφύγει από το πλήθος, που όλο το φτάνει και δεν το πιάνει, κι όλο γυρίζει στο ίδιο σημείο, κι όλα βουλιάζουν μέσα στην Τρέλα, μέσα στο Αίσχος, μέσα στον Τρόμο.

Μα, τι ΄ναι αυτό; Μες στην ανία της κωμικής παράστασης, κάτι σαλεύει κι έρχεται, κάτι σφαδάζει κι έρχεται, σαν ματωμένο, κάτι εισβάλει στην ερμιά του σκηνικού! Χτυπιέται -ναι!- και σπαρταράει κι οι μίμοι ουρλιάζουνε φρικτά και τους κατασπαράζει. Φρίττουν οι άγγελοι, βλέποντας τα πορφυρά σαγόνια του με ανθρώπινα κουρέλια στολισμένα.

Σβήνουν τα φώτα. Κεραυνός που ξέσπασε απρόσμενα πέφτει η αυλαία, τυλίγοντας σαν σάβανο τα πλάσματα που σπαρταρούν το τέλος τους, κι οι άγγελοι, οι κάτωχροι, οι ξέπνοοι οι άγγελοι σηκώνονται και λένε: «Ε, ναι, λοιπόν, αυτή είναι πραγματικά η τραγωδία "Άνθρωπος"», κι αυτός αληθινά ο πρωταγωνιστής της: Σκουλήκι ο Κατακτητής».